Karin Borghouts

Fotograferen met het oog van een schilder

Karin Borghouts is vooral bekend als stadsfotograaf met een bijzonder oog voor architectuur. Ze richt haar camera graag op interieurs, gebouwen in transitie en gemaakte werelden. Maar ze heeft ook een achtergrond in schilderkunst. Met haar nieuwe project treedt die interesse op de voorgrond: voor ‘Vincent was here’ volgde ze het spoor van Van Gogh.

© Karin Borghouts - Mand met citroenen en fles 2018
© Vincent van Gogh, 1888, Kröller-Muller Museum Otterlo

Karin Borghouts maakte foto’s op 13 van de plaatsen waar hij verbleef. Bovendien reconstrueerde ze stillevens van Van Gogh en fotografeerde ze. ‘Vincent was here’ bestaat uit een fotoboek, een website en een reizende tentoonstelling.

Tot 16 augustus 2020 kan je foto’s van Karin Borghouts ‘Vincent was here’-project bekijken in het Van Goghhuis in Zundert, Nederland. Dat is de geboorteplaats van Van Gogh en de plek waar Karins foto-expeditie in het spoor van de schilder startte. De expo opent met een bijzondere foto die ze maakte in haar ouderlijk huis dat bij een brand werd verwoest. Die foto vormde de aanleiding tot het hele project.

‘Tussen de verkoolde resten in mijn ouderlijk huis vond ik, achter het gebroken glas, nog herkenbare resten van een reproductie van Van Goghs ‘De maaier’. De foto die ik er van nam, maakt deel uit van de reeks ‘Het huis’, waarin ik de verwoesting van de brand in beeld bracht. De chaos maar ook schoonheid van wat ik zag, leidde tot heel tegenstrijdige gevoelens. Maar intuïtief besloot ik de verbrande kamers in beeld te brengen. Het leidde tot een tentoonstelling en een publicatie. Ron Dirven, directeur van het Van Goghhuis in Zundert kreeg het boek onder ogen en vroeg me om in Zundert de foto’s van het huis van de tantes van Van Gogh te fotograferen. Daardoor raakte ik opnieuw geïnteresseerd in leven en werk van de schilder.’

Op de terugrit na een vakantie in Frankrijk maakte Karin foto’s in Auvers-sur-Oise waar Van Gogh een eind aan zijn leven maakte.

‘Het kerkje vertoonde nog heel sterke gelijkenissen met de afbeelding ervan in het schilderij van Van Gogh. Ik werd erg nieuwsgierig naar hoe de andere plekken waar hij verbleef er nu uit zien. Twee jaar lang heb ik die plaatsen meermaals bezocht.’

© Karin Borghouts - Kerk Auvers-sur-Oise FR, 2017
Vincent van Gogh, 1890, Musée d’Orsay Parijs

Architectuur, interieurs, de publieke ruimte namen altijd al een vooraanstaande rol in in Karins werk. Voor dit project was een andere focus nodig, waarbij ze zich moest baseren op de keuzes die Van Gogh al maakte toen hij gebouwen en landschappen in beeld bracht.

‘Voor mij betekende die beperking net een verrijking. Door Van Goghs thema te volgen zette ik een kader rond mijn werkwijze. Dat zorgde voor een structuur en een verhaal. Door in zijn voetsporen te treden leerde ik op een andere manier kijken en fotograferen. Het bracht me uit mijn comfortzone, dwong me tot een andere keuze, een nieuwe manier om een onderwerp in beeld te brengen.

Reconstructies

Karin reconstrueerde ook stillevens van Van Gogh. Een hele uitdaging:
Voor de stillevens heb ik zijn keuzes heel strikt opgevolgd: qua compositie, qua kleuren. De expressieve kracht in zijn schilderij kan je niet in een foto vatten. Maar ik volgde een omgekeerd proces: er zijn heel wat schilders die naar foto werken. Ik draaide het om en fotografeerde wat een schilder gezien heeft. Mensen zegden me dat ze door mijn foto’s op een andere manier naar Van Goghs schilderijen zijn gaan kijken. Dat is bijzonder.’’

© Karin Borghouts - Een paar schoenen, 2019
Vincent van Gogh, 1886, Van Gogh Museum Amsterdam (Stichting Vincent van Gogh)

Die reconstructies maken was geen evidente opdracht, zeker de weergave van kleur was een moeilijke kwestie.
‘Ik heb heel wat musea bezocht, probeerde me de kleuren in Van Goghs schilderijen in te prenten, maar onthouden lukte niet. Ik moest me dus baseren op reproducties. Niet gemakkelijk, want er zijn heel wat verschillen tussen de verschillende afbeeldingen. Al ging het er mij niet om een wetenschappelijk correcte reconstructie te maken van de schilderijen.’

Karins schildersopleiding kwam heel goed van pas bij het kiezen van de kleuren in de stillevens.
'Bij Van Gogh draait het vaak om de werking van complementaire kleuren. Dat was een van de eerste schilderlessen die ik kreeg. Van Gogh ontdekte dat complementaire kleuren elkaar versterken als je ze bij elkaar brengt. Die hevige kleuren krijg je op een foto niet getoond, ze stuiten tegen de borst. Het was dus inschatten. Bovendien speel ik in dit project met de seizoenen. Een bloemenstuk kan je, bijvoorbeeld enkel maken op het moment dat het in bloei staat. Het zorgde ervoor dat ik vaak naar plekken terugging om er nog eens te fotograferen en er uiteindelijk een heel jaar rond in de foto’s te zien is.’

‘Vincent was here’ trok aan Karin, deed haar twijfelen om nóg verder op het onderwerp in te gaan.
‘Van Gogh is een grote figuur. Hoe langer je je er in verdiept, hoe groter de aantrekkingskracht. In het begin was ik zeker geen grote fan. Mijn onderwerpen trekken me aan, maar stoten me ook af. Ook in dit geval. Ook over de focus van mijn project stelde ik me vragen. Een fotograaf als Carl De Keyzer zou tot heel andere resultaten komen en kritisch kijken naar wat met de nalatenschap van Van Gogh wordt aangevangen, de commercie errond, ook toeristisch. Maar ik zelf kies niet voor dergelijke maatschappijkritiek in mijn foto’s. Het gaat me om de wisselwerking tussen fotografie en schilderkunst.

February 2013, Antwerp, renovation of Montevideoloodsen, Eilandje © KBorghouts

Lege ruimtes

Als je Karins fotoreeksen bekijkt, bots je op een opvallend element: vaak toont ze beelden van ruimtes, waar sporen van menselijke activiteit zijn achtergebleven, maar de mens zelf afwezig is.

‘Ik heb een bijzondere sensitiviteit voor gebouwen ontwikkeld. Gebouwen dragen wel de sporen van mensen, maar mensen spelen niet de hoofdrol in mijn foto’s. Ik maak mijn beelden zo onopgemerkt mogelijk. Ik ben geen portretfotograaf. Het heeft ook met verlegenheid te maken. Mensen aanspreken om ze te fotograferen ligt me niet. En er is de fototechnische kant: ik gebruik lange sluitertijden. Als je mensen wil in beeld brengen moet je kiezen voor kortere belichting, niet werken op statief. Ook dat speelt een rol.’

Zoo, 2002, C-print/diasec ©KBorghouts

De reconstructie van de werkelijkheid is nog een belangrijk thema in het werk van Karin Borghouts. De foto’s van de nagemaakte stillevens van Van Gogh vormen daar een voorbeeld van, maar ook in andere reeksen stellen haar foto’s vragen bij waar je naar aan het kijken bent. De foto van een kooi in de zoo, die een andere wereld, buiten de kooi moet verbeelden, is zo’n voorbeeld.

‘Veel van mijn foto’s zijn dubbelbeelden: reconstructies van een gemaakte wereld, niet van een authentieke werkelijkheid. Het zorgt voor een gelaagdheid in het beeld dat je de kijker voorschotelt.’

Fotograferen met het oog van een schilder

 ‘Een foto leunt dichter bij realisme aan dan een schilderij of tekening. Een foto moet de persoonlijke herinnering overstijgen en aansluiting zoeken bij het collectief geheugen. In tegenstelling tot een kunstenaar ben je als fotograaf vaak dienstbaar. Dat ligt me ook. In mijn opdrachten gaat het erom om de creaties van architecten op een zo goed mogelijke manier in beeld te brengen. Maar de foto heeft voor mij een hoogst dubieuze status: het is niet altijd een kunstwerk, wel een tijdsdocument. Die twijfel over wat een foto is, doet me soms aarzelen om het schilderen terug op te pakken. Maar dan besef ik dat schilderen voor mij een medium van het verleden is en ik daar niet snel zal naar teruggrijpen. Wat niet wegneemt dat ik fotografeer met het oog van een schilder.’

karinborghouts.be
vincentwashere.com

Expo’s:
Vincent was here
Van Goghhuis, Zundert, Nederland, tot 16 augustus 2020 
vangoghhuis.com

Het Huis
Behind Bars, Antwerpen, van 4 september tot 3 oktober 2020
behindbars.be

Auteur
Ward Desloovere