Papur

Johan Geysen maakt duurzaam papier

Johan Geysen legt zich toe op duurzaam papierscheppen. Daarbij wordt geen enkele boom geveld. Hij laat bacteriën en schimmels het werk doen. Zijn oplossing voor overmatig papiergebruik doopte hij kortweg: Papur.

Vier jaar geleden riep Johan Geysen het project ‘Papur’ in het leven. Hij ontwikkelde een techniek om op een duurzame en natuurlijke manier papier, canvassen en andere kunstdragers te maken. Ondertussen sleutelt hij aan bioreactoren om vellen van 2 op 4 meter te maken. Samen met andere kunstenaars denkt hij na over mogelijkheden om zijn product verder te verbeteren.

Liever digitaal

Al snel ontdekte Johan, die al langer een grote voorliefde voor technologie koesterde, de mogelijkheden van de tablet. Hij experimenteerde met apps voor digitaal tekenen. Hij merkte dat ze nieuwe kansen boden om zijn schilderpraktijk te verduurzamen.

Johan: Digitaal tekenen heeft me productiever gemaakt. Zodra ik een vrij moment heb, kan ik verder werken aan een creatie, want ik heb al mijn materiaal, creaties en notities bij me. Maar ook al werk ik graag digitaal, ik besef ook wel dat je soms papier en doek nodig hebt. Ik wil wel graag de boodschap uitdragen dat je een groot deel van de voorbereiding -van het verzamelen van prikkels tot het schetsen- digitaal uit kan voeren.
 

Papier kweken

Maar wat als je toch vast wil houden aan penseel en doek en tegelijk milieuvriendelijker te werk wil gaan? De kennis van celbiologie die hij jarenlang opbouwde via o.a. Janssen Pharmaceutica en VITO, zette hem aan om nieuwe toepassingen uit te proberen en om na te denken over hoe beeldende kunst duurzaam kan worden. De oplossing waarmee hij op de proppen kwam, heet Papur.

Maskers uit Papur door Pierrette Vanicatte

Johan bouwde een eerste bioreactor in de Verbeke Foundation en ging experimenteren. Binnen een kweekruimte (een frame waarvan aantal, vorm en afmetingen voldoen aan de noden van de kunstenaar) liet hij schimmels en bacteriën tekeergaan in een combinatie van water, suiker en thee. In de toekomst zal de reactor volledig op zonnewarmte of –energie draaien.

Een suikerrijke bron zet een fermentatieproces in gang. De bacteriën en gisten gaan in een symbiotisch proces cellulose aanmaken. Het proces is vergelijkbaar met het fermenteren van kombuchadrank. Na een tijdje ontstaat een glad vel van bacterieel cellulose, dat steeds dikker wordt. Na een tijd kan je het oogsten. Het vel kan je bewaren in een bokaal, of je kan het drogen en het een behandeling geven die de kleur, soepelheid, textuur en zelfs geur van het materiaal kan beïnvloeden. Zo ontstaat een bruikbaar Papurvel.

Papur is een levend product. Als je het kweekt, zit het vol leven. Als je het droogt, gaat het in een soort winterslaap. Afhankelijk van de ruimte waarin het wordt getoond, blijft het materiaal evolueren. Zo zal een mineraalrijke presentatieruimte het materiaal beïnvloeden, omdat de gisten en/of bacteriën er weer tot leven komen.
 

Nieuwe ideeën voor Papur

Johan werkte al met verschillende kunstenaars samen. Dat leidde elke keer tot nieuwe toepassingen met Papur. Kunstenares Pierrette Vanicatte maakte origami Papurmaskers die ze telkens op een andere manier behandelde. Het ene ontwerp werd ‘getoast’, het ander liet ze onbehandeld waardoor de bacteriën tot leven kwamen en het Papurvel doorheen de tijd zwart kleurde. Voor één van zijn samenwerkingen ging Johan nog een stapje verder. De Uruguayaanse schilder Armando Bergallo klopte bij hem aan met een specifieke vraag: hij was op zoek naar een reeks vellen van 2 op 4 meter, waarmee hij in 2020 een groot landschap wil schilderen.

Johan: Armando wilde graag de textuur van een doek, zonder in te boeten op de ervaring van schilderen op ‘echt’ canvas. Daarom kozen we ervoor om, het geoogste Papurvel samen te laten uitdrogen met een gaas. Zo kwamen we tot een sterk en stabiel doek dat je vlot kan ophangen en oprollen.

Johan wil kunstenaars ertoe aanzetten om zo duurzaam mogelijk met materiaalkeuze om te gaan in hun praktijk.
Johan: Schilderen op Papurdoek is een uitdaging. Ik vind het geweldig als kunstenaars hun vaste gewoontes willen inruilen om het experiment aan te gaan. Als ik dat ecologisch bewustzijn nog meer kan aanwakkeren, dan is mijn missie geslaagd.

Komt er ooit een schilderij op Papurdoek in het Louvre te hangen?
Johan: Als dat al zou gebeuren, dan zou ik kiezen voor een levend werk: een doek dat zich aanpast aan de omgeving, dat blijft evolueren. Al denk ik dat een instituut als het Louvre zou huiveren bij de gedachte dat ze een doek in huis nemen waarin schimmels en bacteriën huizen. Dat soort vergankelijke kunst zou dan wel weer nieuwe vragen kunnen opwerpen natuurlijk. Wie weet…

Auteur
Zoë Hoornaert