Waarom zou ik me als kunstenaar aansluiten bij een collectieve beheersvennootschap?
Zoals je in dit artikel kan lezen, wordt er bij het auteursrecht een onderscheid gemaakt tussen vermogensrechten en morele rechten. De morele rechten zijn niet overdraagbaar en daarop kan je geen inkomsten verwerven. De vermogensrechten geven je recht op een vergoeding telkens jouw werk wordt gebruikt. Eigenlijk mag niemand zomaar jouw werk delen of kopiëren, maar aangezien het niet altijd makkelijk is om dat zelf op te volgen, doen beheersvennootschappen dat voor de collectieve rechten.
Wat zijn collectieve rechten?
Beheersvennootschappen innen verschillende collectieve rechten waar je individueel geen aanspraak op kan maken. Voor beeldende kunsten gaat het om volgende rechten:
- Het reproductierecht: Telkens wanneer jouw werk fysiek of digitaal gereproduceerd wordt (bijvoorbeeld in een kunstboek, tijdschrift, krant, een ebook, een server…), heb je recht op een vergoeding. Omdat je moeilijk zelf kunt nagaan waar en wanneer je werk gedrukt wordt, onderhandelt een beheersvennootschap de tarieven, int zij de vergoeding en betaalt de auteur (kunstenaar) uit.
- Reprografie en thuiskopie: De wet staat daarbij een aantal uitzonderingen toe op het reproductierecht, maar voorziet via wettelijk bepaalde collectieve rechten wel een vergoeding voor de rechthebbenden.
- Reprografie: Je mag papieren kopieën maken van auteursrechtelijk beschermde werken in een privé- of professionele context (organisaties, onderwijsinstellingen, wetenschappelijk onderzoek). Reprobel int hiervoor vergoedingen bij organisaties en bedrijven en stort deze door naar de beheersvennootschappen.
- Thuiskopie: Aangezien je vaak kopieën maakt op digitale dragers, voorziet de wet een mogelijkheid om daar auteursrechten op te innen. Ze doen dat door een bedrag toe te rekenen bij de aankoop van zo’n drager (bijvoorbeeld op een harde schijf, telefoon, cd…). Auvibel int deze vergoedingen op de verkoop van deze dragers en verdeelt ze via de beheersvennootschappen.
- Reprografie: Je mag papieren kopieën maken van auteursrechtelijk beschermde werken in een privé- of professionele context (organisaties, onderwijsinstellingen, wetenschappelijk onderzoek). Reprobel int hiervoor vergoedingen bij organisaties en bedrijven en stort deze door naar de beheersvennootschappen.
- Het Leenrecht: Openbare bibliotheken en mediatheken mogen auteursrechtelijk beschermde werken uitlenen zonder voorafgaande toestemming van de maker. Als compensatie ontvangen de auteurs van wie de werken worden uitgeleend een wettelijke vergoeding via hun beheersvennootschap.
- Het publiek mededelingsrecht: Stel dat jouw werk uitgezonden wordt op televisie, getoond wordt op een website of op sociale media. Dan geldt het publiek mededelingsrecht. Beheersvennootschappen innen hiervoor vergoedingen.
- Het kabelrecht: Als jouw werk via de kabel bij de kijker terechtkomt dan moeten de kabeldistributiemaatschappijen ook auteursrechten betalen, bovenop de auteursrechten die reeds werden uitbetaald door de televisiezenders.
- Het volgrecht: Dit is een buitenbeentje, aangezien dit geen collectief recht is in de strikte zin, maar een wettelijk recht op een percentage van de verkoopprijs wanneer jouw originele kunstwerk wordt doorverkocht via een professionele kunsthandelaar (zoals een veilinghuis of galerie). Lees er alles over in dit artikel.
- Internationaal: Wanneer jouw werk in het buitenland wordt gebruikt, int de lokale beheersvennootschap van dat land de rechten en stort deze door naar jouw Belgische beheersvennootschap. Daarvoor zijn nauwe samenwerkingen opgezet tussen de verschillende beheersvennootschappen.
Welke beheersvennootschappen zijn er?
Er zijn voor beeldende kunsten verschillende beheersvennootschappen waarbij je kan aansluiten. Je wordt lid van maximaal één beheersvennootschap voor één type rechten. Je kan dezelfde rechten niet door verschillende vennootschappen laten beheren.
- Sabam: Dit is de grootste beheersvennootschap in België die vooral bekendstaat voor muziek en film, maar multidisciplinair werkt. Zij hebben een specifiek team voor beeldende kunsten. Daarnaast hebben ze veel akkoorden met zustervennootschappen in het buitenland, wat hen een ideale partner maakt voor kunstenaars met een sterk internationaal profiel. Ook als je als kunstenaar multidisciplinair werkt, is Sabam de meest geschikte keuze.
- Sofam: Zij zijn gespecialiseerd in beeldende kunst, waardoor ze diepgaande expertise hebben over zaken zoals het volgrecht. Ze zijn kleiner dan Sabam en bieden daardoor een persoonlijkere aanpak, inclusief ondersteuning bij auteursrechtelijke inbreuken of het opstellen van contracten. Zij zijn de ideale partner voor kunstenaars die nood hebben aan specifieke kennis over visuele rechten.
- deAuteurs: Zij focussen vooral op meer toegepaste kunstenaars zoals illustratoren, striptekenaars, vormgevers… Ze bieden een sterke juridische ondersteuning bij uitgavecontracten en samenwerkingen met bijvoorbeeld uitgeverijen of nieuwsagentschappen. Als je vooral vrij werk maakt, is dit een minder interessante keuze voor jou.
Alle beheersvennootschappen hebben ook specifieke beurzen voor hun leden waarop je aanspraak kan maken als kunstenaar. Bij Sabam kan je tot €3.000 krijgen voor het maken van een kunstboek of tentoonstellingscatalogus, bij Sofam worden de beurzen elk jaar aangepast en bekendgemaakt op hun website, afhankelijk van hun inkomsten. Bij deAuteurs lanceren ze elk jaar een creatiebeurs en een reis- of opleidingsbeurs.